Cuộc đàm phán giữa ban lãnh đạo Samsung Electronics và các công đoàn lao động đã đổ vỡ vào ngày 13/5, đẩy tập đoàn công nghệ lớn nhất Hàn Quốc tới nguy cơ đối mặt với cuộc ngừng việc tập thể lớn, kéo dài 18 ngày của hơn 40.000 nhân viên, chủ yếu thuộc bộ phận sản xuất chip bán dẫn.
Dù khả năng đạt được thỏa thuận vào phút chót vẫn còn, giới chức và chuyên gia trong ngành ngày càng lo ngại về tác động nghiêm trọng nếu hoạt động ngừng việc tập thể thực sự diễn ra từ ngày 21/5. Theo ước tính của giới công nghiệp Hàn Quốc, Samsung có thể thiệt hại khoảng 1.000 tỷ won (671 triệu USD) mỗi ngày nếu dây chuyền sản xuất bán dẫn bị gián đoạn.

Ông Choi Seung-ho, chủ tịch công đoàn lớn nhất của Samsung Electronics, trả lời báo chí trong phiên hòa giải tiếp theo tại Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia ở Sejong (Ảnh: Yonhap).
Tranh cãi quanh tiền thưởng hiệu suất
Theo giới chức Hàn Quốc và các nguồn tin trong ngành, phiên hòa giải kéo dài 2 ngày do Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia tổ chức đã kết thúc lúc 3h sáng nhưng không đạt được kết quả đáng kể.
Ông Choi Seung-ho, lãnh đạo công đoàn, cho biết hai bên không thể thu hẹp bất đồng. Theo ông, các bên đã chờ đề xuất hòa giải từ phía chính phủ nhưng “cuộc đàm phán lại càng thụt lùi hơn”.
Vài giờ sau, Samsung Electronics ra thông cáo bày tỏ “sự lấy làm tiếc sâu sắc” trước việc đàm phán đổ vỡ.
“Quyết định của công đoàn đang gây ra lo ngại và bất an không chỉ cho công ty mà còn với các nhân viên đang chờ đợi một thỏa thuận, các cổ đông và công chúng”, công ty cho biết. Samsung khẳng định sẽ tiếp tục nỗ lực đối thoại để tránh “kịch bản tồi tệ nhất”.
Tâm điểm tranh cãi nằm ở cơ chế thưởng hiệu suất. Công đoàn yêu cầu Samsung thể chế hóa hệ thống tiền thưởng nhằm tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán, trong đó đề xuất dành cố định 15% lợi nhuận hoạt động để chi thưởng. Nếu không thể chi toàn bộ bằng tiền mặt, một phần có thể được thanh toán bằng cổ phiếu.
Trong khi đó, ban lãnh đạo Samsung muốn duy trì cơ chế linh hoạt hiện tại, chỉ cam kết mức thưởng tương đương 10% lợi nhuận hoạt động mà không cố định tỷ lệ này trong thỏa ước lao động tập thể. Công ty cũng phản đối yêu cầu xóa trần tiền thưởng vì lo ngại điều đó có thể ảnh hưởng đến nguồn lực đầu tư cho tăng trưởng tương lai.
Theo lãnh đạo công đoàn, phía chính phủ cũng đã đưa ra phương án hòa giải nhưng vẫn giữ nguyên cơ chế thưởng hiện hành, khiến công đoàn không chấp nhận. Chính phủ Hàn Quốc được cho là lo ngại nếu đáp ứng toàn bộ yêu cầu của công đoàn Samsung, điều này có thể gây xáo trộn lớn trong hệ thống tiền lương của các doanh nghiệp Hàn Quốc, đồng thời làm gia tăng khoảng cách giữa các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ.

Công đoàn Samsung đề xuất dành cố định 15% lợi nhuận hoạt động để chi thưởng (Ảnh minh hoạ: Reuters).
Nguy cơ thiệt hại hàng chục tỷ USD
Hiện hơn 40.000 thành viên công đoàn đã bày tỏ ý định tham gia ngừng việc tập thể thông qua các cuộc khảo sát nội bộ.
Các chuyên gia trong ngành ước tính tổng thiệt hại dài hạn có thể lên tới 30.000 tỷ won nếu hoạt động sản xuất chip bị đình trệ kéo dài. Ngoài thiệt hại tài chính trực tiếp, Samsung còn có nguy cơ mất các khách hàng lớn như Nvidia nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn.
Ngành bán dẫn vốn đặc biệt nhạy cảm với các sự cố dừng máy. Năm 2007, Samsung từng thiệt hại khoảng 40 tỷ won chỉ sau một sự cố mất điện kéo dài 4 giờ tại nhà máy ở Giheung. Đến năm 2018, khu tổ hợp sản xuất chip tại Pyeongtaek cũng chịu thiệt hại khoảng 50 tỷ won vì sự cố mất điện chưa đầy 30 phút.
Tòa án và chính phủ có thể can thiệp
Để đối phó nguy cơ ngừng việc tập thể, Samsung Electronics đã nộp đơn lên Tòa án quận Suwon từ ngày 16/4 nhằm yêu cầu cấm các hoạt động ngừng việc tập thể dự kiến của công đoàn. Phán quyết được cho là sẽ được đưa ra trước khi cuộc ngừng việc tập thể bắt đầu.
Theo luật lao động Hàn Quốc, công đoàn không được phép dừng các công việc cần thiết để ngăn hư hại thiết bị hoặc tránh nguyên liệu, sản phẩm bị xuống cấp. Công đoàn cũng không được chiếm giữ các cơ sở sản xuất trọng yếu như dây chuyền chế tạo. Nếu tòa án xác định kế hoạch ngừng việc tập thể vi phạm các quy định này sẽ có thể bị cấm.
Giới quan sát cho rằng Tòa án Suwon có thể đưa ra phán quyết tương tự vụ việc gần đây liên quan tới Samsung Biologics. Trong vụ đó, Tòa án quận Incheon không cấm ngừng việc tập thể hoàn toàn nhưng yêu cầu các hoạt động lao động không được diễn ra trong giai đoạn sản xuất cuối cùng vì nguy cơ làm hỏng sản phẩm sinh học.
Một kịch bản khác là chính phủ Hàn Quốc áp dụng biện pháp “điều chỉnh khẩn cấp hoạt động công nghiệp”. Theo luật nước này, Bộ trưởng Lao động có thể đình chỉ hoạt động ngừng việc tập thể trong 30 ngày nếu quy mô cuộc ngừng việc tập thể được đánh giá có khả năng gây tổn hại cho nền kinh tế quốc gia hoặc đe dọa đời sống người dân.
Bán dẫn hiện chiếm khoảng 38% tổng kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc, khiến nguy cơ ngừng việc tập thể tại Samsung được xem là vấn đề mang tính kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng việc chính phủ trực tiếp can thiệp cũng tiềm ẩn rủi ro chính trị lớn vì có thể bị các tổ chức lao động chỉ trích là xâm phạm quyền của người lao động.




